Çocuğum yapay zekâyı nereden öğrenmeli? Ücretsiz kaynaklar yaşa göre

Önce üç işi ayırın: anlamak, kodlamak, güvenli kullanmak

"Çocuklar için yapay zekâ" diye aradığınızda karşınıza aynı başlık altında üç farklı şey çıkıyor. Birincisi anlamak: makine nasıl öğrenir, neden yanılır. İkincisi kodlamak: blokları sürükleyip yüz tanıyan küçük bir proje kurmak. Üçüncüsü güvenli kullanmak: makineye ne yazılmaz, tuhaf bir cevap gelince kime gidilir.

Kaynakların çoğu bu üçünden birine yakın. Bu yüzden kursun adına değil içeriğine bakın. Bir örnek: BTK Akademi'nin "Çocuklar İçin Yapay Zekâ" kursu 20 saat 25 dakikalık, temel seviyede bir kurs ve kullanılan program mBlock. Kursun 14 bölümünden yapay zekâya doğrudan ayrılanlar üç tane: baştaki temel kavramlar bölümü, sondaki duygu analizi ve ses algılama bölümleri. Gerisi blok tabanlı kodlama ve oyun projeleri^[1]. Kötü bir kurs değil; ama aslında bir kodlama kursu. Akşam yemeğinde "Bu telefon beni nasıl tanıyor?" diye soran yedi yaşında bir çocuğa ise daha kısa ve kodsuz bir şey lazım.

Hangi yaşa hangi kaynak?

Aşağıdaki şerit, ücretsiz kaynakları kurumların kendi sayfasında yazan yaş ya da sınıf bilgisine göre diziyor. Sayfasında yaş yazmayan kaynağı tahminle bir yaşa oturtmadık; kesik çizgiyle bütün şeride yaydık. Altındaki kaydırıcıyla bir yaş seçip o yaşa uyanlara bakabilirsiniz.

Hangisi Türkçe, hangisi hesap istiyor?

Türkçe ve sertifikalı bir şey arıyorsanız

Türkçe bir kurs arıyorsanız ve sertifika da istiyorsanız ilk bakacağınız yer BTK Akademi. "Çocuklar İçin Yapay Zekâ" kursu temel seviyede ve katılım sertifikası veriyor; 14 Ekim 2026'da sayfasında 26.369 katılımcı görünüyordu^[1]. Kurs sayfasında bir ücret istenmiyor, ama eğitime başlamak için giriş yapmak gerekiyor^[1]. Çocuk adına hesabın nasıl açıldığını sayfada bulamadık; bunu hesabı açarken görürsünüz.

Aynı kurumun ikinci kursu, Pictoblox ile Yapay Zekâ Uygulamaları, ortaokul öğrencilerine yönelik. Beş buçuk saatte yüz tanıma, ses tanıma ve Arduino kartlarıyla sensör projeleri yapılıyor^[2]. Temel kodlama ve Arduino bilgisi istediği için^[2] sıfırdan başlayan çocuğa göre değil.

Okul tarafında MEB, ortaokul 7. ve 8. sınıflar için seçmeli "Yapay Zekâ Uygulamaları" dersinin müfredatını hazırladı; her düzey 72 saatlik^[3]. Duyuru 2023 tarihli. Bu yıl çocuğunuzun okulunda açılıp açılmadığını okula sorun.

TÜBİTAK'ın 4004 programında "Çocuklar İçin Yapay Zekaya Giriş" adlı bir proje var; ama bu tür projeler yerel ve dönemlik. Baktığımız örnek, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Ardeşen Meslek Yüksekokulunun yürüttüğü, 16-19 Haziran 2025 tarihli dört günlük bir etkinlik; sayfasına göre 30 ortaokul öğrencisinin seçilmesi planlanmış^[5]. Her an başlanabilen bir kurs değil.

İngilizceye razıysanız: Code.org, Teachable Machine, Day of AI

CodeAI (eski adıyla Code.org; adres hâlâ code.org) kâr amacı gütmeyen bir kuruluş ve bütün kurslarının, araçlarının ücretsiz olduğunu yazıyor^[7]. Yapay zekâ sayfasında dersler sınıfa göre ayrılmış: "How AI Makes Decisions" 3-5. sınıflar, "Dance Party: AI Edition" 3-8. sınıflar, "AI Discoveries" 6-8. sınıflar için. Bunlardan biri, "AI for Oceans", 3. sınıftan 12. sınıfa kadar uygun görülüyor; çocuk, denizdeki canlıları çöpten ayıran gerçek bir makine öğrenmesi modelini kendisi eğitiyor^[6]. Sitenin dil menüsünde Türkçe var; derslerin içinin tamamen Türkçe olup olmadığını doğrulayamadık.

Teachable Machine Google'ın tarayıcıda çalışan, kod istemeyen bir aracı. Kameraya birkaç kez elmayı, birkaç kez muzu gösteriyorsunuz; makine ayırmayı öğreniyor. Görüntü, ses ya da duruşla çalışıyor; isterseniz kamera ve mikrofon verisi bilgisayardan çıkmadan kullanılabiliyor^[8]. Arayüzü İngilizce, bu yüzden küçük bir çocukla yan yana oturup kullanın.

Google'ın dijital güvenlik programı Türkçede İnternot Olmaya Var Mısın? adıyla yayında. İçinde Interland adlı ücretsiz bir web oyunu, öğretmenler için ders planları ve ailenin birlikte okuyup kabul ettiği bir taahhüt var^[9]. Yapay zekâyı değil, internette güvende kalmayı anlatıyor.

MIT RAISE'in Day of AI girişimi 19 Ağustos 2026'da okul öncesinden 12. sınıfa kadar sınıf sınıf ilerleyen ücretsiz bir yapay zekâ okuryazarlığı müfredatı yayımladı^[10]. Sitesi İngilizce ve malzemeler daha çok sınıfta öğretmenle kullanılmak üzere hazırlanmış.

ChatGPT, Gemini ve Claude kaç yaşında kullanılabilir?

Hesap açmadan önce aracın kendi yaş kuralına bakın; her araçta aynı değil. Üçünü yan yana koyduk.

Hesapları bağlamadan önce iki ayrıntıyı bilin. Birincisi, ChatGPT'de hesapları bağlamak size gencin konuşmalarını, sohbet geçmişini ya da o anki etkinliğini göstermiyor; OpenAI bunu açıkça yazıyor^[14]. İkincisi, aynı ekranda "Improve the model for everyone" (konuşmaların modeli geliştirmek için kullanılması) ayarı varsayılan olarak açık; çalışma modu ve sessiz saatler ise varsayılan olarak kapalı^[14]. Hesapları bağladıktan sonra bu üç ayara bir kez kendiniz bakın.

Makineye hangi bilgilerin yazılmaması gerektiğini çocuğunuzla konuşmak için yapay zekâya ne yazılmaz yazımız iyi bir başlangıç. MEB'in veli tavsiyelerine göre çocuk yalnızca eğitim için gereken bilgiyi paylaşmalı, özel bilgi girmemeli^[4].

Neden kodlamadan önce anlamak?

Çocuğun sohbet botuyla ilk karşılaşmasında en çok işine yarayacak bilgi, makinenin doğruyu da yanlışı da aynı rahatlıkla söylediği. Bunu öğrenmek için kod yazmak gerekmiyor; bir örnek yetiyor.

Fen ödevim var: su döngüsünü anlatan beş cümlelik bir yazı yazacağım. Yazıyı sen yazma. Bildiklerim şunlar: Güneş suyu ısıtır. Buharlaşan su yok olur. Sonra yağmur yağar. Yanlışım varsa cevabı söyleme; düşünmem için tek bir ipucu ver.

İpucu: Buharlaşan su gerçekten yok mu olur, yoksa başka bir hâle mi geçer?

Makinenin neden bu kadar emin konuştuğunu kendiniz merak ediyorsanız yapay zekâ neden uyduruyor yazısı ve 101'deki Güvenmeden sınamak modülü bunu yetişkin diliyle anlatıyor.

Evde ne yapabilirsiniz: dört alışkanlık

1. Ortak alanda kullanın. Amerikan Pediatri Akademisi, çocuğun yapay zekâyı evin ortak bir alanında kullanmasını ve ebeveynin işin içinde kalmasını öneriyor^[15]. Salon masası olabilir; kapalı oda değil.
2. "Bunu nereden kontrol ederiz?" diye sorun. Derslerimizde 8-12 yaş için önerdiğimiz cümle bu. MEB de çocuğun tek bir yapay zekâ sistemine bağımlı kalmaması için farklı kaynaklardan yararlanmasını tavsiye ediyor^[4].
3. Makinenin arkadaş olmadığını konuşun. Google, ebeveynlere Gemini'nin konuşkan olsa da bir insan olmadığını, kendi başına düşünemediğini ve duygu taşımadığını çocuğa anlatmalarını öneriyor^[12]. Amerikan Pediatri Akademisi de dostluğun yalnızca gerçek insanlardan gelebileceğini çocukla konuşmayı öneriyor^[15].
4. Kuralı birlikte yazın. "Evin yapay zekâ sözleşmesi" dersimizde beş hazır madde var: önemli bilgiye bir de başka yerden bakarız; ad, adres, okul, fotoğraf ve şifre yazılmaz; üzgünken önce bir insana gideriz; tuhaf bir içerik görürsek birbirimize söyleriz; ödevde önce kendim yazarım. Bir modelden ev kuralları listesi isteyince on madde geldi ve hepsi çocuğa söylüyordu (2 Ekim 2026). Sofrada birlikte yazdığınız listede sizin için de bir madde olur.

Yaşa göre bir çerçeve isterseniz "Kaç yaşında ne kadar?" dersindeki düzen şöyle: yedi yaşına kadar yalnızca sizin yanınızda, sekiz ile on iki yaş arasında birlikte ve sınayarak, on üç yaş ve üstünde sorumluluk arttıkça serbestlik de artar. Bu çizgileri uzman önerilerinden derledik; kesin bir ölçü değil. MEB'in veli tavsiyelerinde de bu var: platformun çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun olup olmadığına bakın^[4].

Dokuz yaşında bir çocuğa anlat: Ay neden bazen yarım görünür? Üç kısa cümle yeter.

Ay kendi ışığını üretmez, Güneş'ten gelen ışığı yansıtır. Ay Dünya'nın çevresinde dönerken, aydınlık yüzünün farklı bölümlerini görürüz. Bazen bu yüzden Ay bize yarım görünür.

Cevap gelince "Bunu nereden kontrol ederiz?" diye sorun ve fen kitabını açın.

Cezi Akademi'de çocuklar için ne var?

Cezi Akademi'nin Çocuklar alanında 12 konu var; her biri kısa bir video ve 3-6 dakikalık dokunmatik bir oyundan oluşuyor, üyelik ya da ad istenmiyor. Altı konu 5 yaş ve üstüne, dört konu 8 yaş ve üstüne, iki konu 11 yaş ve üstüne göre. Sertifika ve kodlama yok; kodlamak isteyen çocuk için BTK Akademi ve Code.org bizden ileride. Ebeveyn tarafı için Anneler alanındaki "Çocuğum için" bölümünde sekiz ders var. Kendi kullanımınız için yapay zekâ öğrenme rehberimiz var.