Prompt nasıl yazılır? Dört soruyla iyi istem

Tek satır yazıp düzgün ama işe yaramayan bir cevap aldıysanız, sorun çoğu zaman cümlede olmayan bilgidedir. Model sizin evinizi, arkadaşınızı, veli grubunuzu tanımaz; eksik yeri en olası tahminle doldurur.

Örneklerin çoğu 101'in “Doğru istemek” modülünden: derste bir sohbet modeline gönderdiğimiz istemler ve 2 Ekim 2026'da gelen cevaplar, olduğu gibi. Her denemeyi bir kez yaptık; sizde sözcükler farklı çıkar.

Tek satır yazınca ne oluyor?

Diyelim ki cumartesi evinizde tadilat var ve komşulara not asacaksınız. Derste asistana tam olarak şunu yazdık:

Komşulara tadilat notu yaz.

Değerli Komşularımız,

Evimizde [tarih]–[tarih] tarihleri arasında tadilat çalışması yapılacaktır. Çalışmalar sırasında oluşabilecek gürültü ve rahatsızlık için şimdiden özür diler, anlayışınız ve sabrınız için teşekkür ederiz.

Saygılarımızla,
[Adınız / Daire numaranız]

Not kibar, ama tarihin ve imzanın yerinde köşeli parantez duruyor. Model tadilatın birkaç gün süreceğini varsaymış; saati ve evin neresinde çalışılacağını hiç yazmamış, dili resmî seçmiş. Asıl tuzak bu: düzgün metindeki boşluk kolay fark edilmiyor.

Kuaföre oturup yalnızca “kes” demek gibi. Saçınız kesilir, ama nasıl kesileceğine o karar verir.

Aynı işi dört soruyu cevaplayarak yeniden istedik:

Cumartesi günü 09.00 ile 17.00 arasında mutfağımız yenilenecek, gürültü olacak. Aynı binadaki komşulara önceden haber verip özür dilemek istiyorum. Not asansörün yanına asılacak. Bunun için kısa bir not yaz: samimi ve saygılı, düz yazı, en çok beş satır. Altına 7 numara yaz.

Değerli komşularımız, cumartesi günü 09.00–17.00 arasında mutfağımız yenileneceği için gürültü olabilir.
Rahatsızlık için şimdiden özür diler, anlayışınız için teşekkür ederiz.

7 numara

Model aynı. Değişen, ona verdiğimiz bilgi. İstem 4 sözcükten 42 sözcüğe çıktı; eklenen bilgilerin çoğu notta bir boşluğu kapatıyor.

Dört soru: kim için, ne için, ne biçimde, ne kadar

Göndermeden önce kendinize dört soru sorun. İlk ikisi durumu anlatır, son ikisi isteği belirler.

1. Kim için? Yazıyı kim okuyacak, nerede okuyacak?
2. Ne için? Okuyan ne öğrenecek, ne yapacak?
3. Ne biçimde? Dil samimi mi, resmî mi? Düz yazı mı, liste mi? Emoji olsun mu?
4. Ne kadar? Kaç satır, kaç cümle?

Derste her sorunun neyi taşıdığını sınadık. Yirmi yıllık bir arkadaşın unutulan doğum günü için özür mesajı istedik; dört cevap da yazılıyken mesaj istediğimiz gibi geldi: iki cümle, emojisiz, özür ve kahve teklifiyle. Sonra her denemede bir parçayı çıkardık.

Bu cevapların çoğu hata değil, tahmin: boş bıraktığımız yeri model kendi bildiğiyle doldurdu.

Resmî rehberler ne diyor?

Dört soru bizim kısaltmamız. Dört büyük üreticinin rehberleri aynı fikri farklı adlarla söylüyor.

Ortak payda: durumu anlatın ve ilk cevabı taslak sayın. Anthropic, modeli çok zeki ama işe yeni başlamış, sizin alışkanlıklarınızı bilmeyen bir çalışana benzetiyor^[4].

Uzunlukla ilgili bir ipucu da Google'dan. Workspace ekibinin 2024'te Gemini'nin yan paneli için paylaştığı araştırmaya göre en başarılı istemler ortalama 21 sözcük civarındaydı; insanların ilk denemeleri ise çoğunlukla dokuz sözcüğün altında kalıyordu^[5]. Yöntemi açıklanmadığı için kural gibi okumayın.

“Modeller çoğu zaman, bir insandan bir şey ister gibi yazdığınızda en iyi sonucu verir.”

Anlatamıyorsanız örnek gösterin

Bazı şeyleri sözle tarif etmek zor. “Samimi” dediğinizde modelin aklındaki samimiyetle sizinki aynı olmayabilir. Derste aile grubuna pazar kahvaltısı çağrısı istedik ve yalnızca “kısa, samimi” dedik. İki emojili, “Hepinizi bekliyoruz” diyen, herkesin yazabileceği bir mesaj geldi.

Gruba daha önce attığımız “Millet, cumartesi maç bizde. Çekirdek benden, gürültü sizden. Sekizde kapı açık.” mesajını örnek verince model bu kez kalıbı neredeyse kopyaladı: “sofra hazır, iştah sizden” diye yazdı. İkinci bir örnek eklemek kopyalamayı azalttı ama bitirmedi. İşe yarayan, beğendiğimiz yanı adıyla söylemek oldu:

Bu mesajlarda sevdiğim yan: kısa cümleler ve sondaki küçük şaka. Örneklerdeki sözcükleri tekrar etme; yalnızca bu tarzı al.

Pazar kahvaltısı bizde, saat onda. Aç gelen kazansın, geç kalan bulaşığa ortak olsun.

Bunun da bir bedeli oldu: bizim “Millet” hitabımız gitti. Anthropic, örnek göstermeyi biçimi ve tonu yönlendirmenin en güvenilir yollarından biri sayıyor; örneklerin birbirinden farklı olmasını ve en iyi sonuç için üç ile beş örnek koymayı öneriyor^[4]. Google da çok sayıda örnek koyarsanız modelin cevabı onlara fazla benzetebileceği konusunda uyarıyor^[7].

“Olmadı” yerine ne yazmalı?

İlk cevap bir taslaktır; OpenAI de istem yazmayı yazıp okuyup düzelten bir döngü olarak anlatıyor^[1]. Mesele, düzeltmeyi nasıl istediğimiz. Derste yeğenin mezuniyet yemeği için dört cümlelik bir konuşma istedik. İkinci cümle herkes için söylenebilecek kadar geneldi: “Yolun boyunca gösterdiğin azimle hepimize ilham verdin.”

Önce çoğumuzun yazdığını yazdık: “Olmadı. Daha iyi yap.” Model dört cümleden üçünü değiştirdi, hitabı “canım yeğenim” yaptı. Genel cümle ise yine genel kaldı: “Emek verdin, sabrettin ve mezun oldun; seninle gurur duyuyoruz.” Sonra şunu yazdık:

İlk cümle ve son cümle aynen kalsın. İkinci cümle herkes için söylenebilir; yalnızca onu değiştir. Yerine şunu anlat: dört yıl boyunca hafta sonları çalışarak okudu. Üçüncü cümleye dokunma.

Bu kez yalnız ikinci cümle değişti: “Dört yıl boyunca hafta sonları çalışarak eğitimini sürdürdün.” Öbür üç cümle harfi harfine yerinde durdu.

Yemeği tadıp yalnızca “olmamış” demek pişirene bir şey anlatmaz. İyi bir düzeltme üç bilgi taşır: ne kalsın, ne değişsin, yerine ne gelsin.

Bilmediğiniz işte önce ona soru sordurun

Hiç bilmediğiniz bir işte neyi anlatmanız gerektiğini de bilmezsiniz. Derste “Balkonda domates yetiştirmek istiyorum. Ne yapmalıyım?” diye sorduk. 220 sözcüklük genel bir liste geldi. İlk madde domatesin günde en az 6–8 saat doğrudan güneş istediğini söylüyordu; balkonumuzun kaç saat güneş aldığını ise model hiç sormadı.

İsteğe bu işi hiç bilmediğimizi yazdık, sonuna da iki cümle ekledik:

Plan yazmadan önce bilmen gerekenleri bana sor. En çok dört soru sor ve cevabımı bekle.

Model plan yazmadı; yön ve güneş saatini, balkonun büyüklüğünü, şehri (“İklim ve ekim zamanı için önemli.”) ve domates türünü sordu. Cevaplardan sonra gelen plan Ankara'ya ve iki saksılık doğu balkonuna göre kuruldu, üç saat güneşle verimin sınırlı kalabileceğini de söyledi. İyi yol tarif eden de önce nerede olduğunuzu sorar.

Anthropic'in kodlama aracı Claude Code için yazdığı rehber de büyük işlerde modelin önce sizinle bir görüşme yapmasını, aklınıza gelmeyen şeyleri sormasını öneriyor; model niyetinizi çıkarabilir ama aklınızı okuyamaz^[8].

Bir izin daha verebilirsiniz: “Elindeki bilgi yetmiyorsa tahmin yürütme; ‘bunu bilmiyorum’ de ve neyi bilmen gerektiğini söyle.” Fidenin neden büyümediğini sorarken bu cümleyi ekleyince model cevaba “Bu bilgilerle neden büyümediğini bilmiyorum; tahmin yürütmem doğru olmaz.” diye başladı ve öğrenmesi gerekenleri sıraladı.

Anthropic bu iznin yanlış bilgiyi büyük ölçüde azaltabileceğini söylüyor^[9]. OpenAI'nin bir araştırmasına göre uydurmanın bir nedeni şu: eğitim ve değerlendirme, “bilmiyorum” demeyi değil tahmin yürütmeyi ödüllendiriyor; çoktan seçmeli sınavda boş bırakmak yerine rastgele işaretlemek gibi^[10]. İzin bunu tümüyle bitirmez; önemli bilgiyi kendiniz kontrol edin. Konunun ayrıntısı Yapay zekâ neden uyduruyor? yazısında.

Gündelik işlerden iki istem

Aşağıdaki iki istemi derste denemedik. Dört sorunun gündelik bir işte nasıl doldurulacağını göstermek için yazdık; gün, saat ve kişi sayısını kendi bilginizle değiştirin.

Veli grubuna toplantı mesajı

Veli grubuna toplantı mesajı yaz.

Sınıf veli grubuna yazacağım; grupta yirmi kadar veli var, çoğu telefondan okuyacak. Perşembe 18.30'da okulda veli toplantısı var, gezi ücretini konuşacağız. Katılıp katılamayacaklarını çarşamba akşamına kadar yazmalarını istiyorum. Samimi ama düzenli bir dil, emoji olmasın, en çok dört satır.

Haftalık akşam yemeği listesi

Haftalık yemek listesi yap.

Dört kişilik aile için hafta içi beş akşam yemeği listesi istiyorum. Birimiz vejetaryen, çocuklar acı yemiyor. Akşamları yemeğe en çok 40 dakika ayırabiliyorum. Liste tablo olsun: gün, yemek, hazırlık süresi; altına tek bir alışveriş listesi ekle. Plan yazmadan önce bilmen gereken bir şey varsa en çok üç soru sor.

Aynı aile bilgisini her hafta yazmak istemiyorsanız ChatGPT projesi, özel GPT ve Gemini Gem yazısı onu kalıcı talimata çevirmenin yollarını anlatıyor.

Sihirli istem şablonları işe yarar mı?

İnternette “en iyi prompt şablonu” diye dolaşan kalıplar ve “Sen dünyanın en iyi uzmanısın” diye başlayan istemler çok. Sclar ve arkadaşları, anlamı değiştirmeyen biçim farklarının (ayraç, boşluk, büyük harf gibi) açık kaynak bir modelde (LLaMA-2-13B) doğruluğu 76 puana kadar oynatabildiğini buldu^[11]. Ölçüm 2023 modelleriyle, çoğunlukla sınıflandırma görevlerinde yapıldı; bugünkü asistanlarda fark bu kadar büyük olmayabilir. Ama ders açık: tek bir “doğru” biçim yok.

Rol vermek konusunda bulgular karışık. Google'ın rehberinde rol (persona) dört parçadan biri^[2]. Öte yandan Zheng ve arkadaşları dört model ailesinde ve 2.410 olgusal soruda, sistem istemine rol eklemenin başarıyı rol eklenmeyen duruma göre artırmadığını buldu^[12]. Yazarlara göre hangi rolün işe yarayacağını önceden kestirmek zor^[12].

Pro'daki “İstem ustalığı” modülünün son dersinde de ev bütçesi tablosu için “ileri düzey kullanıcıyım” demek cevabı uzattı, terimleri ağırlaştırdı. Tablonun düzenini (her ay ayrı sekme, sütunlar) ve iki yol arasında kaldığımızı yazınca cevap ilk cümlede karara girdi. Söylemeyin, gösterin.

Büyük harfle bağırmak da aynı aileden. Anthropic, talimatı büyük harfle yazmak yerine nedenini yazmayı öneriyor: “NEVER use ellipses” yerine “cevap sesli okunacak, bu yüzden üç nokta kullanma” gibi^[4]. Pro modülündeki kendi sayımımız da bu yöndeydi: bir kitap kulübü notunu duyuruya çevirttik, “kimsenin adını yazma” kuralını üç biçimde beşer kez gönderdik. Notta ev adresi ve telefon da vardı. Yalnız kuralı yazınca adres beş denemenin birinde duyuruya girdi; büyük harf ve ünlemle beşin üçünde; yanına “çünkü grup herkese açık” yazınca hiçbirinde girmedi. Beş deneme azdır; bu sayılar oran değil, yön gösterir.

Prompt mühendisliği nedir?

Prompt mühendisliği (istem mühendisliği), bu yazıda yaptığımız işin adı: istemi yazmak, cevabı sınamak, istemi buna göre düzeltmek. OpenAI onu modele etkili talimatlar yazma süreci olarak tanımlıyor; aynı ailedeki model sürümleri bile farklı sonuç verebildiği için istemi değiştirdikçe sonucu sınamayı öneriyor^[13]. Anthropic işe istemden önce başlamayı öneriyor: neyin başarı sayılacağını ve bunu nasıl sınayacağınızı belirleyin. Her sorunun çaresi de istem değil; hız ve maliyeti bazen başka bir model seçmek daha kolay düzeltir^[14].

Gündelik kullanımda bunun karşılığı yukarıdaki adımlar. Her hafta kullandığınız bir istemi birkaç kez gönderip cevapları karşılaştırmak da işin sınama tarafı. Derslerle sırayla öğrenmek isterseniz prompt mühendisliği eğitimi sayfasına bakın.

Bu konunun dersleri

101 ücretsiz; “Doğru istemek” modülü beş dersten oluşuyor ve her derste gerçek modele gönderilmiş istemleri ve gelen cevapları görüyorsunuz. Sınır çizmeyi, kuralın nedenini yazmayı ve istemi modele yazdırmayı Pro'daki “İstem ustalığı” modülünde anlatıyoruz.

Nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız yapay zekâ öğrenmek için yol haritasına bakın. İsteminize hangi bilgileri hiç yazmamanız gerektiğini de Yapay zekâya hangi bilgiler yazılmaz? yazısında anlattık.