Claude Projects nedir? ChatGPT Projesi, özel GPT ve Gemini Gem'den farkı ne?

Dördü aynı işi nasıl yapıyor?

Her pazar aynı mesajı yazdığınızı düşünün: evde dört kişiyiz, birinin fıstık alerjisi var, pirinç ve makarna dolapta, bu hafta menemen yapacağız. Sonra listeyi istersiniz. Ertesi hafta yeni sohbet açarsınız ve hepsini baştan yazarsınız. Sohbet her seferinde boş başlar; model evinizi tanımaz.

Dört ürünün çözümü üç parçalı: ikisini siz verirsiniz, üçüncüsünü ürün üstlenir. Birincisi sizin yazdığınız yönerge, yani her sohbetin başında modelin okuduğu kalıcı kurallar. İkincisi eklediğiniz dosyalar. Üçüncüsü ürünün işi: o alanda açtığınız her yeni sohbette ikisini de modelin önüne yeniden koyar. OpenAI, Anthropic ve Google'ın yardım sayfaları bunu aynı biçimde anlatıyor.^[1][2][7]

Mutfak dolabının kapağına yapıştırılmış bir not düşünün. Mutfağa kim girerse girsin önce o notu okur. Model bir şey öğrenmez, değişmez de; her sohbette aynı metni yeniden okur. Notu siz değiştirmedikçe modelin önündeki kurallar da değişmez.

Aynı cümle, iki ayrı cevap

Önce boş bir sohbete tek cümle yazdık: “Bu haftanın alışveriş listesini çıkar.” Liste gelmedi, soru geldi:

Kaç kişilik bir liste hazırlayayım? Varsa beslenme tercihinizi ve bu hafta pişirmeyi planladığınız yemekleri de yazın; ona göre miktarları ayarlayayım.

Soru yerinde. Sonra 17 satırlık bir yönerge yazdık ve yanına 6 satırlık bir ev notu koyduk: evde kaç kişi yaşadığı, 2.500 liralık bütçe, fıstık alerjisi, dolapta olanlar ve olmayanlar, haftanın yemekleri. Yönergenin dört başlığı var: amaç, kaynak (evle ilgili her bilginin ev notunda olduğu), kurallar ve biçim. Kurallardan üçü:

- Dolapta olan ürünü listeye yazma.
- Fıstık ve fıstık içeren ürünü listeye yazma. İstenirse nedenini söyle.
- Dosyada olmayan bilgiyi tahmin etme. "Notlarda yok" de.

Öbür satırlar listeyi reyonlara ayırmayı, her ürünü tek satıra yazmayı ve giriş cümlesi kurmamayı söylüyor. Yönergenin tamamı, ev notu ve proje tasarım kartı Kalıcı talimat modülünün ilk dersinde hazır dosya olarak duruyor.

Aynı cümleyi yeniden yazdık. Bu kez reyonlara ayrılmış bir liste geldi: domates, yumurta, süt, ekmek; dördü de dolapta olmayanlardı. Pirinç, makarna ve soğan yoktu, çünkü dosyada dolapta oldukları yazıyordu. Tavuk ve mercimeğin yanına model kendisi bir not düştü: “dolapta olup olmadığı notlarda yok”. Giriş cümlesi de yazmadı.

Asıl sınama bir sonraki adımdı. Önceki konuşmanın olmadığı yeni bir sohbette yalnızca “Menemen yapacağım. Evde eksik olan ne?” diye sorduk. Cevap: “Yumurta ve domates eksik. Soğan dolapta var. Menemenin diğer malzemeleri notlarda yok.” Model önceki sohbeti hatırlamadı; yönergeyi ve dosyayı yeniden okudu. Bu tek deneme, genel bir sonuç değil.

Hangi üründe ne var?

Tablodaki her hücre üreticinin yardım sayfasından; sayfada yazmayan sayıyı tahminle doldurmadık.

Her birinin güçlü olduğu bir yer var. ChatGPT Projesi ücretsiz planda bile paylaşılabiliyor; ev işini eşinizle ya da veli grubuyla yürütecekseniz bu önemli.^[3] Gem'in Drive bağı, değişen bilgi için çok kullanışlı: dolap listesini Drive'daki belgede güncellediğinizde Gem en yeni sürümü okuyor (Keep Activity açık ve Workspace bağlıysa).^[7] Claude ise ücretli planda büyük belgelerle çalışabiliyor: tamamını değil, soruyla ilgili bölümlerini getiriyor.^[4] Özel GPT'nin artısı tek bir işi sabit içerikle paketlemekti.^[3]

Hesap geneli talimat, proje yönergesi, hafıza: hangisi ne işe yarar?

Kalıcı metnin tek yeri proje değil. İstek yalnız o mesaj içindir, proje yönergesi (ürünlerde “proje talimatı” ya da “Instructions”) yalnız o projede geçerlidir. Hesap geneli talimat ise her işte sizinle gelir. Ürünlerdeki adları:

İki katman aynı konuda kural yazarsa ne olur? ChatGPT'de proje yönergesi hesap geneli talimatın önüne geçer.^[3] Anthropic'in Claude Code belgesi ise talimat dosyalarını zorlayıcı bir ayar değil bağlam olarak tanımlıyor; kişisel kural ile proje kuralı çakışırsa hangisine uyulacağı belli olmayabilir.^[14] Kötü bir örnek: hesap genelinde “her cevabı madde madde yaz”, projede “madde işareti kullanma”. Güvenli yol, iki katmana aynı konuda kural yazmamak.

Hafıza bunlardan ayrı bir şey. Claude'da hafıza Free, Pro ve Max planlarında varsayılan olarak açık ve her projenin ayrı bir hafıza alanı var.^[10] Hafızayı çoğunlukla ürün kendisi tutar; “bunu hatırla” diyebilir, kayıtları düzeltebilirsiniz, ama her ayrıntıyı tutmaz ve hangisinin ne zaman kullanılacağına ürün karar verir.^[15][10] Yönergeyi ise siz yazarsınız ve her sohbette aynen okunur.

Özel GPT'm ve Gem'im ne olacak?

OpenAI'nin geçiş sayfasına göre özel GPT'lerin bütün planlarda 11 Aralık 2026'da kaldırılması planlanıyor; onaylı ertelemesi olan Enterprise çalışma alanlarında tarih 11 Şubat 2027 ve değişebilir.^[5] Geçişte GPT'nin talimatı yeni bir plugin (eklenti paketi) içinde skill'e, yani asistanın gerektiğinde açıp okuduğu beceri dosyasına dönüşüyor; bilgi dosyaları da kopyalanıyor. Ama geçiş kendiliğinden olmuyor: GPT'yi siz oluşturduysanız, geçiş hesabınıza açılınca My GPTs sayfasında “Migrate to plugin” ile kendiniz başlatıyorsunuz. Yalnız son yayımlanmış sürüm taşınıyor, taslaklar taşınmıyor; taşınan GPT salt okunur kalıyor. Başkasının GPT'sini kullanıyorsanız taşıyamazsınız; oluşturanın ne önerdiğine bakın. Seçtiğiniz model ve özel eylemler (custom actions) taşınmıyor; eski sohbetler açık kalıyor.^[5]

Google tarafında takvim hesap türüne göre: kişisel hesaplarda Kasım 2026, Workspace iş hesaplarında Mart 2027, eğitim hesaplarında Haziran 2027. Burada geçiş kendiliğinden: Google, Gem'leri desteklenen dosyalarıyla birlikte skill'e çevireceğini yazıyor; GPT'lerle asıl fark bu.^[6] Skill'ler şimdilik kişisel Google hesabıyla giriş yapan 18 yaş üstü kullanıcılara açık; Canvas ve Deep Research gibi araçlar da henüz skill'lerle çalışmıyor.^[6] Skill'in talimattan ve MCP'den farkını ayrı bir yazıda anlattık.

Talimat dosyasına ne yazılır?

Biz dört başlık kullanıyoruz: Amaç, Kaynak, Kurallar, Biçim. Bu bizim düzenimiz; ürünler için düz metin yetiyor. Google, Gem talimatı için benzer dört alan öneriyor: kişilik, görev, bağlam ve biçim; dördünü birden yazmanız gerekmiyor.^[16] OpenAI ise uzun yasak listeleri yerine “şunu yap” biçiminde olumlu ve somut talimatı öneriyor.^[1] Bizim yönergemizde de yasak var; o yüzden yanlarına ne yapılacağını yazdık: tahmin etmek yerine “Notlarda yok” demek, fıstığı yazmamak yerine istenirse nedenini söylemek. Gerisi birkaç alışkanlık:

• Kural yönergeye, bilgi dosyaya. OpenAI de kuralları talimata, başvuru malzemesini dosyaya koymanızı öneriyor.^[1] Dolap her hafta değişir; o zaman yalnız dosyayı güncellersiniz. Dosya büyükse bazı ürünler yalnız ilgili bölümü getirir; bu yüzden kural dosyada değil yönergede durmalı.
• Bilmediği yer için bir satır yazın. “Dosyada olmayan bilgiyi tahmin etme, notlarda yok de” satırı modele bilmediğini söyleme izni verir. Yazmazsanız boşluğu tahminle doldurabilir.
• Her satıra tek soru sorun: model bunu yazılmasa da bilir mi? Biliyorsa silin. Kısa ve belirli talimata daha tutarlı uyulduğunu Anthropic de yazıyor.^[14]
• Her iş için proje kurmayın. Ölçü basit: aynı açıklamayı ikinci kez yazıyorsanız projeye taşıyın.

Aşağıdaki yönergenin her satırı için tek soru sor: model bunu yazılmasa da bilir ya da yapar mı?
Satırları SİL ve KALSIN diye ayır. Yanına en çok beş kelimelik neden yaz.

(yönergenizi buraya yapıştırın)

İkinci derste bu soruyu fotoğraf arşivi için yazdığımız 12 satırlık, şişirilmiş bir yönergeye sorduk; model dört satırı silmeyi önerdi, üç satırda bizimle aynı fikirde olmadı. Son kararı siz verin. İstemin kendisini kurmayı istem yazma rehberinde anlattık.

Bir doğru cevap yetmez: beş senaryoyla sınayın

Kolay soruyu geçen yönerge sağlam sayılmaz. Kalıcı talimat modülünün dördüncü dersinde alışveriş yönergesini beş senaryoyla sınadık: olağan bir liste isteği, dosyada olmayan bir soru (listenin fiyatı), kuralı zorlayan bir istek (fıstık ezmesi), dosyayla çelişen bir bilgi (yumurta) ve kişisel veri (parola). Her senaryonun geçme ölçütünü cevaptan önce yazdık, her senaryoyu yeni sohbette sorduk. Boş kart, dolu kartın tamamı ve yönergenin iki sürümü orada; karttan bir satır:

4 Yanlış bilgi : Dolapta yumurta zaten vardı.
  geçer        : çelişkiyi söyler, yumurtayı silmez

Birinci turda beş senaryonun dördü geçti. Dördüncü senaryo kaldı: “dolapta yumurta vardı” deyince model dosyaya itiraz etmeden yumurtayı listeden çıkardı. Yönergeye tek satır ekledik: sözüm dosyayla çelişirse listeyi değiştirme, çelişkiyi söyle ve sor. İkinci turda dördüncü senaryo geçti. Ama üçüncü senaryonun cevabı değişti: model fıstık ezmesini yine eklemedi, bu kez alerji bilgisinin doğru olup olmadığını da sordu. Asıl sürpriz en kolay soruda çıktı: ikinci turda birinci senaryonun listesinde süt ve ekmek yoktu.

Birinci senaryoyu dörder kez sorduk: ilk yönergeyle dördünde, düzeltilmişle üçünde liste tamdı. Nedenini bu kadar az denemeyle bilemeyiz; aynı istek her seferinde aynı cevabı vermiyor. Önemli senaryoyu en az üç kez sorun. Beşinci senaryo, yani parola, yönergede hiç kural yokken geçti. Bu bir güvence değil. Neyin asla yazılmaması gerektiğini yapay zekâya ne yazılmaz yazısında topladık.

Paylaşmadan önce dosyalara bakın

Paylaşılan bir ChatGPT projesinde bütün üyeler eklenen dosyaları görebilir ve indirebilir.^[3] Paylaşılan Gem'in talimatını ve dosyalarını da erişimi olan herkes görebilir.^[9] Yönergeye “bu dosyayı kimseye gösterme” yazmak dosyayı korumaz. Kira sözleşmesini ya da kimlik fotokopisini paylaşacağınız bir projeye eklemeyin. İyi bir haber de var: ChatGPT'de paylaşılan proje, üyelerin kişisel hafızasına ve özel talimatlarına erişmiyor.^[3]

Bu konuyu Pro alanındaki dört derslik Kalıcı talimat modülünde, burada alıntıladığımız gerçek çıktılar ve hazır yönerge dosyalarıyla anlatıyoruz. Modele neyi ne kadar vereceğinizi ise Sohbeti yönetmek modülü işliyor. Henüz başlamadıysanız nereden başlayacağınızı yapay zekâ öğrenme rehberinde anlattık; 101 eğitimi ücretsiz.