Eğitimde yapay zekâ: öğretmenler için güvenli kullanım ve MEB kuralları

Pazar akşamı yarının ders planını yazarken, veli grubuna gidecek mesajın dilini tartarken ya da aynı soruyu üç farklı sayıyla isterken bir sohbet asistanı gerçekten iş görür. Asıl soru, nerede durulacağı. MEB bu çizgiyi Ocak 2026'da yayımladığı etik kılavuzla çekti. Aşağıda kılavuzun öğretmeni ilgilendiren kısmını ve üç gündelik işte asistanı nasıl kullanabileceğinizi anlatıyoruz.

MEB yapay zekâ için ne yayımladı?

Haziran 2025 ile Ocak 2026 arasında yayımlanan dört metin öğretmeni doğrudan ilgilendiriyor. Günlük işinize en çok dokunanı sonuncusu.

Kılavuz, Bakanlığın eğitim, öğretim ve yönetim süreçlerindeki bütün yapay zekâ uygulamalarını ve bu süreçlerdeki bütün kullanıcıları kapsıyor; okul yapay zekâ etiği ekibi resmî ve özel okullarda kuruluyor^[1]. Sekiz ilkesi şunlar: insan merkezli yaklaşım, eşitlik ve kapsayıcılık, şeffaflık, mahremiyet ve veri yönetişimi, güvenilirlik, hesap verebilirlik ve insan denetimi, eğitsel değer, millî ve manevi değerlere uyum^[1].

Hangi işte Etik Beyan Formu gerekir?

Sınıfta yapay zekâ uygulaması yapacak öğretmen, uygulamadan önce Etik Beyan Formu'nu YAZEK üzerinden (yazek.meb.gov.tr) çevrim içi doldurur^[1]; sistem 2 Şubat 2026'da kullanıma açıldı^[4]. Onay beklemezsiniz: okul ekibi formu görebilir ama izin vermez. Yalnız bariz bir risk görürse, örneğin KVKK'ye aykırı veri toplama, uygulamayı başlatmamanızı ya da durdurmanızı isteyebilir. Onaylanan form sonradan değiştirilemez ve silinemez^[1].

Ayrım üç soruya dayanıyor. Öğrenci aracı kullanıyor mu? Öğrencinin verisi (yazı, ses, görüntü, not) araca giriyor mu? Çıktı öğrenci hakkında bir karara (not, seviye, yönlendirme) dönüşüyor mu? Biri evetse form zorunlu. Kendi kullanımınız, ders hazırlığı, alan araştırması ve mesleki gelişim için gerekmiyor^[1].

Ders planı: taslak ondan, karar sizden

Ders hazırlığı formsuz alan, ama sorumluluksuz değil. Kılavuz üretilen materyalin doğruluğunu ve müfredata uygunluğunu öğretmene bırakıyor^[1]. İngiltere Eğitim Bakanlığı da aynı yerde duruyor: yapay zekânın ürettiği her içerik uygunluk ve doğruluk için eleştirel gözle denetlenmeli^[6]. Pratikte asistan taslağı yazar, siz programla karşılaştırıp düzeltirsiniz.

İyi bir istem (prompt) sınıfı anlatır: kaç öğrenci, kaç dakika, neyi zaten biliyorlar, elinizde hangi araç var. Kazanımı kendi programınızdan kopyalayın. Asistana kazanım listesini sorarsanız eski ya da başka bir ülkenin programından emin bir dille yazabilir. Aşağıdaki istemi denemedik; yapıyı göstermek için yazdık.

6. sınıfta 40 dakikalık bir matematik dersi planlıyorum. Konu kesirlerde toplama; paydaları eşit kesirleri topluyorlar, paydaları farklı olanları ilk kez görecekler. Sınıfta 28 öğrenci ve bir akıllı tahta var. Kâğıt katlayarak yapacakları bir etkinlik istiyorum. Plan dört bölüm olsun: giriş 5 dakika, etkinlik 20, alıştırma 10, kapanış 5. Kazanım: [programdan yapıştırın]. Plan yazmadan önce bilmen gereken bir şey varsa en çok üç soru sor.

Son cümle önemli: asistan eksik bilgiyi sormadan, kendi tahminiyle doldurabilir. İsteği dört soruyla kurmayı Prompt nasıl yazılır? yazısında gerçek cevaplarla gösterdik; asistana önce soru sordurmak da “Doğru istemek” modülünün son dersi.

Sınav sorusunu çeşitlemek

Aynı soruyu farklı sayılarla, farklı bir bağlamla ya da zorluğa göre sıralı yazdırmak asistanın iyi yaptığı işlerden. Kılavuzun tablosu soru hazırlamayı ayrıca saymıyor; öğrenci verisi girmediği sürece ders hazırlığı ve materyal üretimi satırına yakın duruyor. Emin değilseniz okulunuzun yapay zekâ etiği ekibine sorun.

Kılavuz sınav hazırlamayı ve notlandırmayı, yanlış bilgi (halüsinasyon) riskinin ağır sonuç doğurduğu kritik alanlar arasında sayıyor; kullanılan aracın önceden değerlendirilmesini ve doğruluğunun düzenli denetlenmesini istiyor^[1].

Şu soruyu temel al: “Bir kitabın 3/8'ini pazartesi, 1/4'ünü salı okudum. Kitabın ne kadarını okudum?” Aynı beceriyi ölçen dört yeni soru yaz: ikisi aynı zorlukta, biri daha kolay, biri daha zor. Sayıları ve bağlamı değiştir (pazar alışverişi, yolculuk, bahçe gibi). Her sorunun altına çözümünü adım adım yaz. Çoktan seçmeli yapma.

Çözümü istemenin nedeni sınamak. Asistanın yazdığı çözüm de bir metindir ve emin bir dille yanlış olabilir; her soruyu kendiniz de çözün. Bunun neden olduğunu Yapay zekâ neden uyduruyor? yazısında anlattık. Kılavuzun hesap verebilirlik ilkesi, yapay zekâ katkısıyla hazırlanan içerikte bu katkının açıkça belirtilmesini de istiyor^[1]; okulunuzda bunun nasıl yapıldığını ekibe sorun.

Veliye mesaj: adı yazmadan

Tek bir veliden görüşme istemek, dilini en çok tarttığınız yazılardan biri. Asistan burada iyi bir taslak çıkarır; yeter ki öğrencinin kim olduğunu bilmesin. KVKK'nın Kasım 2025 rehberi, başkalarına ait kişisel verilerin bu sistemlere yazılmamasını, bir olay anlatılırken de ad, tarih ve konum yerine genel bir anlatım seçilmesini öneriyor^[5]. İngiltere Eğitim Bakanlığı da araca girilen verinin bir kişiyi tanınır kılmamasını istiyor^[6].

Bir öğrencimin velisine kısa bir mesaj yazacağım. Öğrenci son üç haftadır ödevlerini teslim etmiyor. Veliyle okulda yüz yüze görüşmek istiyorum; suçlayıcı değil, merak eden bir dil olsun. Öğrencinin adı yerine [ÖĞRENCİ], benim adım yerine [ÖĞRETMEN] yaz. En çok beş satır, emoji olmasın.

Adı, sınıfı ve günü göndermeden önce siz yerleştirirsiniz. Ödevin kendisini ya da not dökümünü mesaj için yapıştırmayın: kılavuz, adı gizlenmiş olsa bile öğrenci ürününün yapay zekâyla işlenmesini beyan gerektiren işler arasında sayıyor^[1]. Sağlık, aile durumu ya da disiplin süreci gibi bilgiler genel anlatıma da girmez; KVKK rehberi sağlık ve hukuki süreç bilgilerinin bu sistemlerle paylaşılmamasını öğütlüyor^[5]. Maskelemenin adım adım nasıl yapıldığını Yapay zekâya hangi bilgiler yazılmaz? yazısında gösterdik.

Öğrenci verisi neden ayrı bir sınır?

Kılavuzun mahremiyet ilkesi, öğrenci ve öğretmen verisinin 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na tam uyumla korunmasını, yalnız gerekli kadar verinin toplanmasını ve verilerin model eğitimi ya da üçüncü taraflarla paylaşılmamasını istiyor; zorunlu hâllerde açık güvence ve yasal zemin arıyor^[1]. Kendi sohbet hesabınıza yapıştırdığınız bir ödevde bu güvenceleri siz sağlayamazsınız, çünkü metin hizmeti veren şirkete gider. Dört asistanın bireysel planlarda veriyi nasıl sakladığını ve hangi ayarın kapatılabildiğini ayarlar tablosunda karşılaştırdık.

Tavsiyeler kitapçığı aynı şeyi öğretmene dönük söylüyor: yalnız gereken veriyi, yalnız belirli bir amaç için kullanın; veri ihlali ya da şüpheli bir durumda ilgili birimlere hemen haber verin^[3]. Kılavuz ayrıca fotoğraf, ses ve video için açık rıza ya da aydınlatılmış onam istiyor^[1].

Sınıfta öğrenciyle kullanmadan önce

1. Formu doldurun. Öğrenci araca dokunacaksa ya da tahtada birlikte kullanacaksanız, uygulamadan önce YAZEK'te^[1].
2. Aracı önceden deneyin. Kılavuz güvenlik süzgecinin çalıştığından ve uygunsuz içerik üretmeyeceğinden emin olmanızı istiyor^[1]; kitapçık içeriğin, yöntemin ve dilin öğrencinin yaşına ve gelişim düzeyine uygunluğunu denetlemenizi istiyor^[3].
3. Yaş kuralına bakın. Sohbet asistanlarının kendi yaş alt sınırları var; bunları çocuklar için kaynaklar yazısında karşılaştırdık. UNESCO'nun rehberi de üretken yapay zekâ araçlarını düzenlemenin adımları arasında, bu araçlarla bağımsız sohbet için bir yaş sınırı konmasını sayıyor^[7].
4. Yapay zekâ olduğunu söyleyin. Şeffaflık ilkesine göre kullanıcıya etkileşimin yapay zekâyla olduğu açıkça bildirilir, yanlış bilgi üretme riski de belirtilir^[1].
5. Sorgulatın. Kitapçık, öğrencilerin yapay zekâ çıktısının mutlak doğru olmadığını kavramasını istiyor^[3]. Basit bir yol: cevabını bildikleri bir soruyu sorup gelen cevabı birlikte sınamak.

Bu konunun dersleri

101 ücretsiz. “Ölçü ve güven” modülünün ilk dersi “Buraya yazılmayanlar” sohbet kutusuna neyin girmeyeceğini gösteriyor. “Güvenmeden sınamak” emin konuşan bir cevabı nasıl sınayacağınızı, “Doğru istemek” ders planı gibi uzun bir isteği nasıl kuracağınızı anlatıyor.

Nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız yapay zekâ öğrenmek için yol haritasına bakın.