"Anne, bu nasıl biliyor?"

Çocuğunuz telefona bir soru sordu, cevap hemen geldi. Sonra size döndü: anne, bu nasıl biliyor? Bu soruya cevap vermek için uzman olmanız gerekmiyor. Bir oyun ve iki cümle yeter. İkisini de bu derste göreceksiniz.

Önce oyun. Çocuğunuza bir atasözünün yarısını söyleyin: damlaya damlaya. O hemen tamamlar: göl olur. Çünkü bu sözü daha önce çok kez duydu. Aynı yarım cümleyi biz de bir sohbet aracına yazdık. Cevap aynı: göl olur. Bu söz, aracın okuduğu yazılarda çok kez geçiyordu. Devamını oradan tahmin etti.

Bu araç, çok büyük sayıda yazıdan örnek almış bir makinedir. Siz bir cümle yazınca o örneklere bakar ve sıradaki kelimeyi tahmin eder. Sonra bir sonraki kelimeyi tahmin eder. Cevap böyle, kelime kelime oluşur. Tahmin çoğu zaman tutar. Bazen de tutmaz.

Tahminin bir sınırı var. Araca şunu sorduk: bizim kedinin adı ne? Cevap: kedinizin adını bilmiyorum. Bilemez. Çünkü bizim kediyi hiç görmedi, adını hiçbir yerde okumadı. Bu kez bilmiyorum dedi. Her seferinde böyle demeyebilir; bazen tahminini doğruymuş gibi yazar.

Hesap makinesine iki kere iki diye sorarsınız, dört der. Ama doğru bildiği için sevinmez. Sohbet aracı da güzel konuşur, ama hissetmez. Bir farkla: hesap makinesi yanılmaz, bu araç yanılabilir.

Peki çocuğunuz sorduğunda ne diyeceksiniz? Çok zeki olduğu için biliyor, demeyin. Bu cümle makineyi olduğundan akıllı gösterir. Çocuk da her dediğine inanır. Onun yerine şunu söyleyin: çok yazı okumuş, örneklere bakıp sıradaki kelimeyi tahmin ediyor.

İkinci cümleniz de hazır: güzel konuşur, ama hissetmez; yanılabilir de. Bu iki cümleyi aynen kullanabilirsiniz. Küçük çocuk için kısaltmanız yeter: tahmin ediyor, ama hissetmez. Evde düşünüyor, anlıyor, üzülüyor gibi sözler yerine tahmin ediyor demeye çalışın.

Bir dürüstlük notu: bu anlatım bir sadeleştirmedir. Sistemin içi daha karmaşıktır. Ama çocuğunuzun sorusuna yeten doğru kısım budur. Küçük çocuklar cihazı canlı gibi görmeye yatkındır. Bu yüzden cümlenizi ara ara yineleyin.

Bu akşam yapacağınız tek iş şu: sofrada bir atasözünün yarısını söyleyin, o tamamlasın. Sonra cümlenizi söyleyin: sen de tahmin ettin, o da tahmin ediyor.

Şimdi sıra sizde: çocuğunuzun sorusuna hangi cümleyle cevap verirdiniz? Beş soru var. Her seçiminizin nedenini hemen göreceksiniz.

Çocuğunuz bir daha sorarsa cevabınız hazır. Bilmiyor, tahmin ediyor.