Kaç yaşında ne kadar?

Çocuğunuz yapay zekâyı kaç yaşında, günde kaç dakika kullanmalı? Bu soruyu çoğumuz süreyle soruyoruz. Oysa daha işe yarar bir soru var. Kiminle kullanıyor ve ne için kullanıyor? Bunu görmek için uzman olmanız gerekmiyor. Yaşına göre üç basit düzen yeter.

Yedi yaşına kadar: yalnızca sizin yanınızda. Sekiz ile on iki yaş arasında: birlikte ve sınayarak. On üç yaş ve üstünde: sorumluluk arttıkça serbestlik de artar. Şimdi üçüne sırayla bakacağız.

Küçük çocuk bu aracı tek başına kullanmaz. Telefon sizin elinizde durur. O sorar, siz yazarsınız. Cevabı da birlikte okursunuz. İlk hazır cümleniz şu: sen söyle, ben yazayım. Bu yaşta çocuklar cihazı canlı gibi görmeye yatkındır. Yanında olmanız bu yüzden önemlidir.

Sekiz yaşından sonra yan yana oturursunuz. Bir örnek: çocuğunuz, ayın neden yarım göründüğünü merak etti. Biz bu soruyu denedik ve yaşı da ekledik: dokuz yaşında bir çocuğa anlat. Cevap üç cümle geldi. Ay kendi ışığını üretmez, güneşin ışığını yansıtır. Dünyanın çevresinde dönerken aydınlık yüzünün farklı bölümlerini görürüz. Şimdi sınama sırası. İkinci hazır cümleniz şu: bunu nereden kontrol ederiz? Fen kitabını açın ve aynı konuya oradan da bakın. Bu yaşın asıl işi sınamaktır.

Bu, bisiklet öğretmeye benzer. Önce seleden tutarsınız, dengesi oturdukça elinizi çekersiniz.

On üç yaş ve üstünde çocuk aracı kendi başına da kullanır. Hesap açmadan önce aracın kendi yaş kuralına bakın. Her araçta aynı değildir. Sonra kuralları birlikte konuşun: ne için kullanacak, neyi yazmayacak? Bir cümleyi de mutlaka söyleyin: tuhaf bir cevap gelirse bana göster, kızmayacağım.

Süreye gelince: dakika saymak tek başına yetmez. Yarım saat hazır cevap kopyalamak ile bir konuyu sorup sınamak aynı iş değildir. O yüzden süreyle birlikte işi de sorun: bugün ona ne sordun, bana da gösterir misin?

Peki tümden yasaklasanız? Uzmanların ortak görüşü şu: yasak çoğu zaman kullanımı bitirmez, gizletir. Tam serbestlik de çocuğu yalnız bırakır. Üçüncü yol birlikte kullanmaktır: yanında durursunuz, birlikte sınarsınız, zamanla geri çekilirsiniz.

Bir dürüstlük notu: bu yaş çizgileri uzman önerilerinden derlendi, kesin bir ölçü değildir. Çocuğunuzu en iyi siz tanırsınız. Çizgiyi ona göre biraz öne ya da geriye alabilirsiniz.

Bu akşam yapacağınız tek iş şu: çocuğunuzun merak ettiği bir soruyu yanında, birlikte sorun. Cevap gelince siz de sorun: bunu nereden kontrol ederiz?

Şimdi sıra sizde: her durumda yaşa uygun adımı seçin. Beş soru var. Her seçiminizin nedenini hemen göreceksiniz.

Yasaklamak yerine yanında durun. Süreyi değil, nasıl kullandığını sorun.