Ödev masasında: önce o yazsın

Ödev on dakikada bitti ve kusursuz görünüyor. İçinden bir soru geçiyor: bunu o mu yazdı? Suçlamak işe yaramaz. Yasaklamak da çoğu zaman yaramaz. İşe yarayan, masadaki sırayı değiştirmektir: önce o yazar, araç sonra gelir. Aynı ödevi iki ayrı istekle denedik. Cevaplar ekranda, geldiği gibi duruyor.

Ödev şu: su döngüsünü anlatan beş cümlelik bir yazı. İlk istek kısaydı: benim yerime yaz. Araç yazdı. Beş düzgün cümle geldi: buharlaşma, bulutlar, yağış ve yeniden buharlaşma. Yazıda hata yok. Ama çocuğunuzun tek bir cümlesi de yok. Bu ödev teslim edilir. Öğrenen ise çocuk olmaz.

Spor salonunda ağırlığı başkası kaldırırsa kas sizin olmaz. Ödev de böyledir: yazan öğrenir.

İkinci denemede sıra değişti. Önce, bir çocuğun yazacağı gibi üç kısa cümle yazdık. Cümlelerden biri yanlıştı: buharlaşan su yok olur. Sonra araca şunu yazdık: yazıyı sen yazma, yanlışım varsa cevabı söyleme, tek bir ipucu ver. Cevap tek bir soruydu: buharlaşan su gerçekten yok mu olur, yoksa başka bir hâle mi geçer? Araç yanlışı düzeltmedi. Nerede düşünmesi gerektiğini gösterdi. Düzeltmek çocuğa kaldı.

İki isteği yan yana koyalım. Araç aynı, ödev aynı. İlkinde iş makinede kaldı. İkincisinde iş çocuğa geri döndü. Farkı yaratan araç değil. Masadaki sıra ve istek cümlesi.

Masada söyleyeceğiniz üç cümle var. Üçünü de aynen kullanabilirsiniz. Ödevden önce: önce sen yaz, sonra ona sor. Araca yazarken: yaz deme, bildiklerimi kontrol et de. Ödev bitince: bunu bana kendi cümlelerinle anlatır mısın? Anlatabiliyorsa öğrenmiştir. Anlatamıyorsa kızmayın; birlikte baştan bakarsınız.

Bunun için fen bilmeniz ya da uzman olmanız gerekmiyor. Sizin işiniz cevabı bilmek değil, sırayı kurmak. Bir dürüstlük notu: bu denemeyi iki araçta birer kez yaptık. İkisi de cevabı söylemedi. Ama cevabı söyleme deseniz de araç bazen söyler. İlk adım bu yüzden değişmez: önce o yazar. Okulun bir yapay zekâ kuralı varsa o kural geçerlidir.

Bu akşam yapacağınız tek iş şu: ödev başlamadan önce tek bir cümle söyleyin. Önce sen yaz, sonra ona sor.

Şimdi sıra sizde: ödev masasında sıradaki doğru adımı seçin. Beş soru var. Her seçiminizin nedenini hemen göreceksiniz.

Araç ödevi yazabilir. Öğrenmeyi çocuğun yerine yapamaz. Önce o yazsın, araç sonra gelsin.