Pazar, market, bütçe

Perşembe akşamı. Yarın pazar kuruluyor ve cebinizde bin beş yüz lira var. Liste hazır. Aklınızdaki soru şu: bu para yeter mi? Fiyatları siz bilirsiniz. Bugün toplamı ona yaptıracak, sonra hesabı kendiniz kontrol edeceksiniz. Becerinin adı: neyi yazmayacağınızı bilmek ve hesabı kontrol etmek.

Para konuşurken önce şunu bilin: toplama yaptırmak için kim olduğunuzu söylemeniz gerekmez. Adınızı, adresinizi, çocuğunuzun okulunun adını ve kimlik numaranızı yazmayın. Kart numaranızı ve şifrenizi hiçbir zaman yazmayın. Banka dökümünün fotoğrafını da yüklemeyin. Hesap için iki bilgi yeter: ne alacaksınız ve fiyatı ne?

Listenizi pazarda konuştuğunuz gibi söyleyin. İki kilo domates kırk beş lira. Bir buçuk kilo biber altmış lira. Üç kilo patates yirmi sekiz lira. İki kilo elma elli beş lira. Bir kilo beyaz peynir dört yüz yirmi lira. Otuzlu yumurta iki yüz on lira. İki demet maydanoz on beş lira. Cebimde bin beş yüz lira var. Toplam ne tutar, ne kadar kalır? Cevap tek satır: toplam sekiz yüz otuz üç lira, kalan altı yüz altmış yedi lira. Rakam kesin görünüyor. Yine de inanmadan önce kontrol edin.

Bütün hesabı baştan yapmanıza gerek yok. Önce tek satıra bakın. Domatesin kilosu kırk beş lira. İki kilo doksan lira eder. O ise domatese kırk beş lira saymış. Söylediğiniz fiyatı toplam tutar sanmış. Hata toplamada değil, anlaşmada. Kilo fiyatı olduğunu siz biliyordunuz, o bilmiyordu. Pazarın fiyatını siz bilirsiniz. Sekiz yüz otuz üç liranın az olduğunu ilk siz fark edersiniz.

Eksik bilgiyi verin ve hesabı açık yazmasını isteyin. Yazdığım fiyatlar kilo ve demet fiyatıydı. Buna göre yeniden hesapla ve hesabı satır satır göster. Bu kez her satır ayrı yazıldı. Yeni toplam bin otuz dört lira, kalan dört yüz altmış altı lira. Arada iki yüz bir lira fark var. Kalan parayla başka bir alışveriş planlasaydınız hesabınız şaşardı.

Şimdi telefonunuzun hesap makinesini açın. Satırlardaki sayıları siz de toplayın. Doksan, doksan, seksen dört ve yüz on. Üç yüz yetmiş dört eder. Peyniri ve yumurtayı ekleyin. Bin dört lira oldu. Maydanozu ekleyin. Bin otuz dört lira. Bin beş yüzden çıkarın. Dört yüz altmış altı lira kalıyor. İki toplam aynı çıktı. Bu rakama artık güvenebilirsiniz; çünkü kontrolü siz yaptınız.

Markette kasiyere güvenirsiniz, yine de fişe bir kez bakarsınız. Buradaki kontrol de odur.

Bu dersten üç alışkanlık kalsın. Kim olduğunuzu gösteren bilgiyi yazmayın. Fiyatı söylerken neyin fiyatı olduğunu da söyleyin: kilosu mu, tamamı mı? Gelen toplamı kendi hesap makinenizle bir kez kontrol edin. Becerinin adı: neyi yazmayacağınızı bilmek ve hesabı kontrol etmek. Pazar listesinde de işe yarar, başka her işte de. Ay sonu hesabında ve taksit sayarken de aynısını yaparsınız.

Bir sınırı var. Bu araç toplar ve sıralar; paranızı nereye harcayacağınıza siz karar verirsiniz. Bu derste her isteği yalnız bir kez denedik. Sizde hesap ilk seferde doğru da çıkabilir. Doğru çıksa da kontrol sizin işiniz.

Bu akşam yapacağınız tek iş şu. Yarının listesinden üç kalemi fiyatıyla söyleyin ve toplamı sorun. Sonra aynı üç sayıyı hesap makinesiyle siz toplayın.

Şimdi sıra sizde. Beş durumda karar verin: bunu ona yazar mısınız? Bereketli pazarlar.